Preventie van coccidiose leidt tot betere gezondheid, productie en welzijn van dieren

Het belang van een goede jongveeopfok voor de prestaties van melkkoeien is de laatste jaren steeds duidelijker aangetoond; kalveren die sneller groeien tijdens de eerste paar maanden bereiken hun streefgewicht voor de eerste inseminatie op vroegere leeftijd. Een hogere dagelijkse groei resulteert in een betere uierontwikkeling bij melkveekalveren.

Als kalveren zich goed ontwikkelen tijdens de eerste paar maanden, produceren ze meer melk in de eerste lactatie en hebben ze betere vruchtbaarheidsresultaten.
Het is dus belangrijk om goed zicht te hebben op infecties in de eerste levensmaanden die voor een kink in de kabel kunnen zorgen. Coccidose is zo’n stoorzender en is een van de belangrijkste groeivertragende infecties tijdens de jongveeopfok. Door preventief management kunnen de negatieve gevolgen worden voorkomen.

Wat is coccidiose?

De darmziekte coccidiose wordt veroorzaakt door eencellige parasieten behorend tot de Eimeriafamilie. Vanaf vier weken leeftijd kunnen kalveren de eerste zichtbare (klinische) symptomen vertonen. Een ziekte-uitbraak gaat gepaard met diarree, vaak met bloedbijmenging, en persen op de mest. De kalveren groeien minder of slijten en sterven in sommige gevallen. Naast zieke dieren zijn er ook kalveren die geïnfecteerd zijn, maar geen klinische ziekteverschijnselen vertonen.
Bij  kalveren komen drie ziekmakende varianten van coccidiose voor. Dit zijn Eimeria bovis, Eimeria zuerni en Eimeria alabamensis. Elke variant heeft een gelijkaardige levenscyclus in het kalf, waarbij E. alabamensis met 6 tot 8 dagen de kortste levenscyclus kent en E. zurni en E. bovis een levenscyclus hebben van 16 tot 21 dagen.

Levenscyclus van de ziekteverwekker

Oöcysten kunnen lang, tot een jaar, overleven in de omgeving van het kalf en zijn dus zo lang besmettelijk voor het kalf. Wanneer het kalf de oöcyst opneemt, doorloopt de ziekteverwekker een levenscyclus van twee tot drie weken. Gedurende deze rondgang wordt eerst de dunne darm geïnfecteerd en later de dikke darm. Pas als de parasiet zich in de dikke darm bevindt, worden de verschijnselen van bloederige mest zichtbaar omdat het organisme de dikkedarmcellen beschadigt.

Het beste moment om coccidiose te behandelen is in de dunnedarmfase (zie afbeelding). De parasiet, die dan op het punt staat zich explosief te vermeerderen, is op dat moment effectief aan te pakken met diclazuril (Vecoxan®). Echter, dit moment is van buitenaf niet waarneembaar. Pas dagen later, wanneer de parasiet de dikkedarmcellen beschadigt en bloederige diarree ontstaat, is zichtbaar dat het kalf een infectie heeft doorgemaakt.

Coccidiose is een weerstandsziekte

Het aantonen van coccidiose is de eerste stap voor het instellen van een mogelijke behandeling. Hierbij is het vooral belangrijk te weten of het een ziekteverwekkend type betreft. Oöcyst-tellingen geven namelijk geen uitsluitsel over hoe ziekteverwekkend de oöcyst is. In het geval van E. Zuerni kunnen er zelfs al ziekteverschijnselen zijn voordat er oöcysten in de mest verschijnen, waardoor een verkeerde conclusie zou kunnen worden getrokken.
Het moment waarop coccidiose zichtbaar wordt, is hierbij bepalend voor het moment waarop de dieren het best behandeld kunnen worden. Angelique Rijpert, dierenarts bij Elanco, merkt op dat stressmomenten de belangrijkste aanleiding zijn voor de ziekte om zich te openbaren.
ʻCoccidiose is deels een weerstandsziekte. Als de weerstand van het kalf onder druk staat, kan de ziekte optreden bij een lage tot matige infectiedruk. Maar een hoge infectiedruk kan ook kalveren met een goede weerstand de das omdoen.ʼ Vaak steekt de ziekte de kop op na transport, verplaatsing of na een voerovergang.

Timing van de preventieve behandeling

In het geval dat klinische verschijnselen en coccidiose aangetoond zijn, is directe behandeling van alle dieren in de betreffende afdeling wenselijk (therapeutisch behandelen). De darmschade die is opgetreden, zal wel voor groeivertraging zorgen ook al is de parasiet effectief aangepakt.
Liever willen we deze schade voorkomen en gezien het ziekteverloop wordt dan ook idealiter behandeld  wanneer de infectie al is opgetreden, maar  er nog geen zichtbare verschijnselen zijn (metafylactisch behandelen).
Een vuistregel is om te behandelen één week voor de te verwachten klinische verschijnselen op basis van de bedrijfshistorie. Behandelen op het juiste moment zorgt ervoor dat kalveren wel immuniteit ontwikkelen tegen coccidiose, maar voorkomt ziekte en schade.

Goede immuniteitsopbouw

Verschillende factoren spelen een rol bij de toename van de infectiedruk van en/of afname van de weerstand tegen coccidiose. Bewustwording van stressmomenten, hygiëne en de identificatie van de aanwezige pathogenen kan veel ellende bij zowel dier als mens voorkomen.
Een correct getimede behandeling al vroeg in de ontwikkeling heeft zich zeker de laatste jaren nog meer bewezen. Een goede immuniteitsopbouw is belangrijk, zodat latere infecties minder aanslaan en minder oöcysten worden uitgescheiden.

Ondersteuning en onderzoek

  • Elanco wil u en de dierenarts blijven ondersteunen in het onderzoek naar de pathogeniciteit van coccidiose en sponsort derhalve ook dit jaar het onderzoek dat plaatsvindt bij de Gezondheidsdienst voor Dieren.
  • Tevens heeft Elanco een coccidiose-checklist ontwikkeld die u helpt de risico’s op coccidiose te identificeren op uw bedrijf, zodat u beter kunt bepalen welke preventieve maatregelen nodig zijn.
  • Vraag bij uw dierenarts naar de mogelijkheden indien u een vermoeden hebt van coccidiose op uw bedrijf.